İnsanlar üzerinde yapılan deneyler sürekli olarak etik ve verimlilik açısından sorgulanan bilimsel aktiviteler olmuşlardır. Bir de bu deneyler psikoloji alanında olunca olaylar tümden sarpa sarmakta. Çünkü hiçbir bilimsel temelle uyuşmayan ve yapılan öteki örneklerden tamamen ayrılan deneyler ve denekler yüzünden asla istikrarlı sonuçlar alınamamakta. Hatta bu konudaki yetersizliği şöyle bir örnekle (psikologlar bu deneyi pek sevmez, kabullenmezler ama) anlatmaya çalışayım.

Amerika’da (1980’ler civarında olması lazım) psikologlar tedaviye uygun yeterlilikte istatistik ve tıbbi doküman olmadığından teşhis ve tedavi için yeni bir deney yapma kararı alırlar. Bu kararı alan psikologlar (yaklaşık 40-50 kişilik bir gurup) ülkenin farklı akıl hastanelerine gidip bir takım sesler duyup belli belirsiz şeyler gördüklerini söylerler ve bu doktorların tamamı hastanelere hasta olarak kabul edilirler. Sonrasında doktorlardan gördükleri tedavi teşhis yöntemleri için raporlar hazırlamaya başlarlar. İlaçları dillerinin altında saklayarak ilaçları da almazlar. Ama şöyle bir ayrıntı daha vardır; doktorlar, hastanelere kabul edildikten sonra şikayet ettikleri hiçbir belirtiden söz etmezler.

Belli bir süre sonra doktorlar hastanelerde yeterince kaldıklarına kanaat getirdiklerinde gidip doktorlarla açık açık konuşurlar ve büyük bir tepkiyle karşılaşarak hastanelerden taburcu edilirler. Daha sonra hasta rolü yapan doktorlar ve hastanedeki doktorlar arasında bu oyunun devamı için görüşmeler başlar. Deli rolü yapan doktorlar, bu konudaki eksikleri onlara kanıtlamak için şöyle bir öneride bulunurlar; 2 hafta sonra tekrar hasta rolünde doktorlar gönderilecektir ve hastanedeki doktorlar da rol yapan hekimleri tespit edip “bize gelip rol yapan hekim buydu” diyeceklerdir. Doktorlar sözlerine sadık kalırlar ve konuştukları gibi 2 hafta sonra gelen hastalar arasında 1 kişiyi seçerek rol yapan doktor bu demişlerdir. Ama şöyle bir sorun vardır. Rol yapan doktorlar söz konusu süre zarfında hiç kimseyi hastaneye göndermemişlerdi.

Değişkenlerin insanlar ve dolayısıyla akılların-fikirlerinin olduğu bir ortamda stabil sayısal veriler elde etmenin zorluğu birden çok defa anlaşılan bir durum olmasına rağmen birçok ülke, savunma ya da saldırı taktiği olarak gizli bir şekilde bu deneyleri sürdürmektedirler.

Bunun en açık örneklerinden birisi de Nazi Almanya’sındaki ünlü deneylerdir. Bu deneylerin gizli yapılması da vahim sonuçları bizden “uzak” tutmaya yetmiştir.

Bu fikrin devamını savunan “bilim insanları”, Almanya da insanların stres ve baskı ve güç ile sınanmasını konu alan 14 günlük bir deney tertipler. Deneye göre, ödülle deneyi bitirecek gönüllü denekler yüklü bir miktar para bile alacaklardır. Çoğu denek de bu yüzden deneye katılmayı kabul eder. Deney için 20 kişi seçilir ve bu deneklerin ayrıntılı bir şekilde geçmişleri kayıt altına alınır. Sonra alınan bilgilere ve yapılan testlere göre bu deneklerden 8’i gardiyan, 12’si mahkum olmayı kabul eder.

Başta bir oyun olması beklenen deney, gardiyanlara verilen talimatlar ve gücün kontrolsüz ellerde nasıl bir trajediye sebep olduğu çok değil 2 günde ayyuka çıkar. Birer kontrol delisine dönen gardiyanlar kendilerini bu role o kadar kaptırırlar ki, işleri asla şiddet uygulamamaları gereken mahkumlara işkence yapmaya kadar varır. Bu kargaşa sonrasında yaralılar, dövenler, dövülenler, tecavüze yeltenenler, öldürenler ve öldürülenlerin dışında kimse kalmaz. Çünkü deneyde doktorlardan tutun, görevlilere kadar herkes bu şiddetten nasibini alır.

İşte Das Experiment, yukarıda sözünü ettiğim, bir laboratuvara dönüştürülen hapishanede gerçekten yaşanan (1971 yılında) olayları -bazı aksak noktalara rağmen- tüyler ürpertici bir şekilde işleyen 2001 yapımı bir Alman filmi. Film 18 yaş sınırı ile izleyiciye sunuldu. Bu yüzden bu filmin -siz de takdir edersiniz ki- reşit olmayan bireylerin yanında izlenmemesi genç dimağlar açısından faydalı olacaktır. Fragmanı izlemeyi unutmayın. 🙂

The Experiment (2001)
The Experiment poster Rating: 7.8/10 (79,193 votes)
Director: Oliver Hirschbiegel
Writer: Mario Giordano (novel), Mario Giordano (screenplay), Christoph Darnstädt (screenplay), Don Bohlinger (screenplay)
Stars: Moritz Bleibtreu, Christian Berkel, Oliver Stokowski, Wotan Wilke Möhring
Runtime: 120 min
Rated: R
Genre: Drama, Thriller
Released: 08 Mar 2001
Plot: For two weeks, 20 male participants are hired to play prisoners and guards in a prison. The "prisoners" have to follow seemingly mild rules, and the "guards" are told to retain order without using physical violence.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=67llDv40TGg[/youtube]